Endeks, bir borsadaki belirli bir hisse senedi grubunun toplu değerini tek bir sayıyla ölçen göstergedir. Borsa İstanbul'da BIST 100 gibi endeksler, kapsadıkları şirketlerin piyasa değeri ağırlıklı bileşik fiyatını izler.
Endeks, bir borsada işlem gören belirli bir hisse senedi grubunun toplu değerini tek bir sayıyla özetleyen istatistiksel bir göstergedir. Tek bir hisse yerine, seçilmiş bir grup hissenin bir arada nasıl seyrettiğini izlemek için kullanılır.
Borsa İstanbul'da en bilinen endeks BIST 100'dür. Bu endeks, borsadaki en büyük ve en likit yaklaşık 100 şirketin paylarını kapsar. Endeks değeri, bu şirketlerin fiyatlarındaki değişime bağlı olarak hesaplanır.
Endeks ne işe yarar?
Endeks, piyasanın genel seyrini tek bir sayı üzerinden takip etmeyi sağlar. Yatırımcı, yüzlerce hisseyi tek tek izlemek yerine endeksin gösterdiği bileşik değere bakar.
Endeksler aynı zamanda karşılaştırma ölçütü (benchmark) işlevi görür. Bir portföyün veya bir fonun seyri, ilgili endeksle kıyaslanarak değerlendirilebilir. Endeks, fon ve türev ürünler için de dayanak oluşturur.
BIST 100 nedir?
BIST 100, Borsa İstanbul'un ana endeksidir ve borsadaki en büyük yaklaşık 100 şirketi kapsar. Endekse dahil edilen paylar, piyasa değeri ve işlem hacmi gibi ölçütlere göre belirlenir.
Endeks piyasa değeri ağırlıklı olduğu için büyük şirketler endeks içinde daha yüksek paya sahiptir. Örneğin Türk Hava Yolları (THYAO) veya Garanti BBVA (GARAN) gibi büyük şirketler, endekse küçük şirketlerden daha fazla etki eder. Hisse senedinin kendisi hakkında daha fazla bilgi için Hisse Senedi Nedir? makalesine bakabilirsiniz.
BIST 30 ve diğer endeksler
Borsa İstanbul'da farklı kapsamlara sahip çok sayıda endeks bulunur. Aşağıdaki tablo başlıca endeksleri özetler.
| Endeks | Kapsam | Ne ölçer |
|---|---|---|
| BIST 100 | En büyük ~100 şirket | Ana piyasa göstergesi |
| BIST 30 | En büyük/likit 30 şirket | VIOP sözleşmelerinin dayanağı |
| BIST TÜM | Tüm işlem gören paylar | Piyasanın tamamı |
| Sektör endeksleri | Tek sektör (ör. bankacılık) | İlgili sektörün seyri |
BIST 30, en büyük ve en likit 30 şirketi kapsar. Bu endeks, vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerine dayanak oluşturur. Bu sözleşmeler hakkında ayrıntı için VIOP Nedir? makalesine bakabilirsiniz.
Sektör endeksleri ise tek bir sektörü ölçer. Farklı sektörlerin listesini sektörler sayfasında, tüm hisseleri ise hisseler sayfasında bulabilirsiniz.
Endeks nasıl hesaplanır?
Borsa İstanbul endeksleri genel olarak piyasa değeri ağırlıklı yöntemle hesaplanır. Bu yöntemde her şirketin endekse katkısı, fiili dolaşımdaki piyasa değeriyle orantılıdır.
Bir şirketin piyasa değeri, hisse fiyatı ile dolaşımdaki pay sayısının çarpımıdır. Büyük piyasa değerine sahip şirketler endekste daha yüksek ağırlığa sahiptir. Şirketlerin fiyatları değiştikçe endeks değeri de buna göre güncellenir.
Örneğin endekste yer alan bir şirketin piyasa değeri diğerinin iki katıysa, fiyat değişiminin endekse etkisi de yaklaşık iki kat olur. Bu, endeksin neden büyük şirketlerin seyrini daha çok yansıttığını açıklar.
Fiyat endeksi ile getiri endeksi farkı nedir?
Endeksler hesaplanırken temettülerin dikkate alınıp alınmaması bir fark yaratır. Fiyat endeksi, yalnızca payların fiyat değişimini ölçer ve dağıtılan temettüleri hesaba katmaz.
Getiri endeksi ise dağıtılan temettülerin yeniden yatırıldığını varsayar. Bu nedenle aynı paylar için getiri endeksi, fiyat endeksinden farklı bir değer üretir. Temettü kavramı için Temettü Nedir? makalesine bakabilirsiniz.
Endeks neden takip edilir?
Endeks, piyasanın genel durumunu özetleyen ortak bir referans noktasıdır. Tek bir sayı, kapsadığı şirketlerin bileşik seyrini temsil eder.
Endeksler ayrıca fonlar, türev ürünler ve karşılaştırma ölçütleri için dayanak oluşturur. Bu kavramlarla ilgili tanımlara borsa terimleri sözlüğü üzerinden ulaşabilir, borsanın genel işleyişi için Borsa Nedir? makalesini inceleyebilirsiniz.
Endeks bir grup hissenin toplu ölçümüdür; tek başına bir alım veya satım göstergesi değildir. Yalnızca kapsadığı payların bileşik değerini olgusal olarak yansıtır.
Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım danışmanlığı değildir.