Borsa İstanbul ve temel analizde en çok geçen 72 kavram, jargonsuz sade Türkçe tanımlarla. Detay isteyen kavramlar tam rehbere bağlanır.
Açığa satış, yatırımcının sahip olmadığı bir payı ödünç alıp satması, daha sonra geri alıp ödünç veren tarafa iade etmesidir. Satış fiyatı ile geri alış fiyatı arasındaki fark, işlemin sonucunu belirler ve fiyat yukarı yönlü hareket ederse zarar büyür.
Rehberi oku →SPK lisanslı, yatırımcının borsada işlem yapmasını sağlayan kuruluştur.
Dönen varlıklardan stoklar çıkarılarak hesaplanan, nakde daha yakın kalemleri ölçen likidite oranıdır.
Bayrak formasyonu, sert bir fiyat hareketinin ardından gelen kısa süreli bir konsolidasyon bölgesinin oluşturduğu bir grafik desenidir. Bayrakta konsolidasyon paralel bir kanal, flamada (pennant) ise daralan bir üçgen biçiminde tarif edilir. Literatürde her ikisi de trendin devamının tarifi olarak adlandırılır; bu adlandırma tek başına yön garantisi içermez.
Rehberi oku →Bedelli sermaye artırımı, bir şirketin yeni pay ihraç ederek ortaklardan nakit topladığı sermaye artırımı türüdür. Mevcut ortaklara öncelikli pay edinme imkânı veren rüçhan hakkı tanınır; bu hak kullanıldığında ödeme yapılır, kullanılmadığında ortağın payı seyrelir.
Rehberi oku →Bedelsiz sermaye artırımı, bir şirketin sermayesini ortaklardan para toplamadan, kendi iç kaynaklarını sermayeye aktararak artırmasıdır. Ortağın pay sayısı oranı kadar artar; referans fiyat aynı oranda aşağı düzeltilir ve sahip olunan toplam değer mekanik olarak değişmez.
Rehberi oku →Bir payın getirisinin piyasa endeksine göre duyarlılığını ölçen katsayıdır.
Borsa İstanbul’un kısaltması; Türkiye’nin pay, borçlanma aracı ve türev ürünlerinin işlem gördüğü tek organize borsasıdır.
Borsa İstanbul’daki büyük ve likit şirketlerden oluşan ana pay endeksidir; piyasanın genel seyrini özetler.
Bilanço, bir şirketin belirli bir tarihteki varlıklarını, yükümlülüklerini ve özkaynaklarını gösteren finansal tablodur. O ana ait bir fotoğraf gibi şirketin kaynaklarını ve bu kaynakların nasıl finanse edildiğini özetler.
Rehberi oku →Payların ilk kez ihraç edilip yatırımcıya satıldığı piyasadır; halka arz bu aşamada gerçekleşir.
Bollinger Bantları, bir hareketli ortalamanın etrafına standart sapma kullanılarak çizilen üç çizgiden oluşan bir teknik analiz aracıdır. Orta bant genellikle 20 periyotluk hareketli ortalamadır; üst ve alt bant ise bu ortalamadan iki standart sapma uzaklığa yerleştirilir. John Bollinger tarafından 1980'lerde tanımlanmıştır ve fiyatın oynaklığını ölçer.
Rehberi oku →Borsa, şirket paylarının ve diğer menkul kıymetlerin alıcılarla satıcıları arasında, kurallı ve denetimli bir ortamda işlem gördüğü organize piyasadır. Türkiye'deki tek pay piyasası Borsa İstanbul'dur (BIST).
Rehberi oku →Borsa İstanbul (BIST), Türkiye'nin tek organize menkul kıymet borsasıdır; hisse senedi, borçlanma aracı ve türev ürünler burada işlem görür. 2013 yılında İMKB, İstanbul Altın Borsası ve Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası'nın birleşmesiyle kuruldu.
Rehberi oku →Borsa İstanbul Pay Piyasası hafta içi (Pazartesi-Cuma) açıktır; sürekli işlem genellikle 10:00–18:00 arasında yapılır. Hafta sonu ve resmî tatillerde piyasa kapalıdır. Kesin ve güncel saatler Borsa İstanbul'un resmî duyurularından teyit edilmelidir.
Rehberi oku →Brüt takas, bir paydaki alış ve satış işlemlerinin netleştirilmeden her birinin ayrı ayrı takasının yapılmasıdır. Borsa İstanbul'da genellikle aşırı işlem gören paylara tedbir amacıyla uygulanır, çoğunlukla açığa satış ve kredili işlem yasağıyla birlikte gelir.
Rehberi oku →Cari oran, bir şirketin dönen varlıklarının kısa vadeli yabancı kaynaklarına bölünmesiyle bulunan likidite ölçüsüdür. Kısa vadeli borçların dönen varlıklarla ne ölçüde karşılandığını gösterir.
Rehberi oku →Şirketin muhasebe kayıtlarındaki özkaynak değeridir; PD/DD oranının paydasını oluşturur.
Destek, fiyatın düşüşte durakladığı veya tepki verdiği seviyedir; direnç ise fiyatın yükselişte zorlandığı seviyedir. İkisi de teknik analizde geçmiş fiyat hareketlerine dayanan tanımsal kavramlardır ve gelecekteki fiyat yönü hakkında garanti içermez.
Rehberi oku →Devlet tahvili, bir devletin (Türkiye'de Hazine ve Maliye Bakanlığı) çıkardığı, vadesi bir yıl ve daha uzun olan borçlanma aracıdır. Tahvili satın alan yatırımcı devlete borç vermiş olur; vade boyunca kupon faizi alabilir ve vade sonunda nominal değeri geri alır.
Rehberi oku →Doji, bir mumun açılış ve kapanış fiyatının birbirine çok yakın olduğu, gövdesi neredeyse hiç olmayan bir mum formasyonudur. Literatürde alıcı ve satıcı arasındaki kararsızlık durumunu tarif eden bir adlandırma olarak geçer; tek başına gelecekteki fiyat yönünü göstermez.
Rehberi oku →Endeks, bir borsadaki belirli bir hisse senedi grubunun toplu değerini tek bir sayıyla ölçen göstergedir. Borsa İstanbul'da BIST 100 gibi endeksler, kapsadıkları şirketlerin piyasa değeri ağırlıklı bileşik fiyatını izler.
Rehberi oku →ETF (Borsa Yatırım Fonu), borsada hisse senedi gibi işlem gören ve genellikle bir endeksi ya da varlık sepetini izleyen yatırım fonudur. Yatırımcı, fonun paylarını borsa seansı boyunca diğer hisseler gibi işlem yaparak edinir veya elden çıkarır.
Rehberi oku →Eurobond, bir devletin veya şirketin kendi ülkesi dışında, genellikle döviz (USD veya EUR) cinsinden ihraç ettiği uzun vadeli bir borçlanma aracıdır. İhraç eden taraf, belirli vade boyunca düzenli kupon ödemesi yapar ve vade sonunda nominal değeri geri öder.
Rehberi oku →F/K (Fiyat/Kazanç) oranı, bir hissenin fiyatının hisse başına net kâra bölünmesiyle bulunan değerleme ölçüsüdür; yatırımcının şirketin yıllık kârının kaç katı bir fiyat ödediğini gösterir.
Rehberi oku →FAVÖK (Faiz, Amortisman ve Vergi Öncesi Kâr), bir şirketin net kârına faiz, vergi ve amortisman giderlerinin geri eklenmesiyle bulunan kârlılık ölçüsüdür; şirketin esas faaliyetinden elde ettiği faaliyet kârlılığını gösterir ve uluslararası karşılığı EBITDA'dır.
Rehberi oku →FD/FAVÖK, bir şirketin firma değerinin (piyasa değeri artı net borç) FAVÖK'üne bölünmesiyle bulunan değerleme çarpanıdır. Şirketin tamamının kaç FAVÖK katına işlem gördüğünü, borcu da hesaba katarak gösterir.
Rehberi oku →Gelir tablosu, bir şirketin belirli bir dönemdeki gelir, gider ve kârını gösteren finansal tablodur. Bilançonun aksine tek bir anı değil, üç aylık veya yıllık bir süre boyunca şirketin nasıl para kazandığını özetler.
Rehberi oku →Golden cross ve death cross, kısa vadeli bir hareketli ortalamanın uzun vadeli bir hareketli ortalamayı kesmesiyle oluşan iki ayrı teknik analiz olayıdır. Standart kullanımda 50 günlük ve 200 günlük ortalamalar kıyaslanır. Literatürde golden cross yukarı yönlü dönüşün, death cross aşağı yönlü dönüşün işareti olarak adlandırılır; bu adlandırmalar tek başına yön garantisi içermez.
Rehberi oku →Şirket paylarının borsada serbestçe işlem gören kısmının toplam paya oranıdır.
Halka arz, bir şirketin paylarını ilk kez halka satarak borsada işlem görmeye başlamasıdır. Şirket bu süreçte sermaye toplar ve payları yatırımcıların alım satımına açılır.
Rehberi oku →Hareketli ortalama (Moving Average / MA), belirli bir periyottaki fiyatların ortalamasının her yeni veriyle kayan biçimde hesaplanmasıyla elde edilen bir teknik analiz göstergesidir. Fiyat verisini düzleştirerek genel yönü daha okunabilir hale getirir; en yaygın türleri basit (SMA) ve üssel (EMA) hareketli ortalamadır.
Rehberi oku →Şirketin esas faaliyetinden elde ettiği toplam satış geliridir; net satışlar olarak da anılır.
Hazine bonosu, devletin (Hazine) vadesi 1 yıldan kısa olan borçlanma aracıdır. Hazine, finansman ihtiyacı için bu menkul kıymeti nominal değerinin altında satar ve vade sonunda nominal değer üzerinden ödeme yapar.
Rehberi oku →Hisse başına kâr; dönem net kârının toplam pay sayısına bölünmesiyle bulunur.
Hisse başına kâr (HBK), bir şirketin dönem net kârının pay sayısına bölünmesiyle bulunur; tek bir hisseye düşen net kâr tutarını gösterir. İngilizce karşılığı EPS (Earnings Per Share) olarak geçer.
Rehberi oku →Hisse senedi, bir anonim şirketin sermayesinin belirli bir bölümüne ortak olmayı temsil eden menkul kıymettir; sahibine şirketin kârından pay alma ve genel kurulda oy kullanma gibi ortaklık hakları verir.
Rehberi oku →Borsada kazancın vergisi, kazancın türüne göre değişir. BIST'te işlem gören payların alım-satım kazancında Geçici 67 kapsamında stopaj %0 uygulanır ve çoğu bireysel yatırımcı için yıllık beyan gerekmez. Temettü (kâr payı) tarafında ise şirket brüt kâr payından %15 stopaj keser; tutarın yarısı gelir vergisinden istisnadır, kalan yarı beyan sınırını aşarsa yıllık beyan verilir.
Rehberi oku →İkili dip (W) ve ikili tepe (M), fiyat grafiğinde iki kez yaklaşık aynı seviyeye gelen dip ya da tepe noktalarının oluşturduğu iki ayrı grafik desenidir. İkili dip aşağı, ikili tepe yukarı hareketin sonunda tarif edilir; literatürde olası trend dönüşünün tarifi olarak adlandırılırlar ve bu adlandırmalar tek başına yön garantisi içermez.
Rehberi oku →Daha önce ihraç edilmiş payların yatırımcılar arasında el değiştirdiği piyasadır; günlük borsa işlemleri burada olur.
Kaldıraç, yatırımcının kendi teminatından daha büyük bir pozisyonu kontrol etmesini sağlayan finansal mekanizmadır. Teminat olarak yatırılan tutara oranla daha yüksek tutarlı bir pozisyon kurulur; bu oran kaldıraç oranı (örneğin 1:10) ile ifade edilir. Türev ürünlerde yaygın kullanılır ve kazanç ile zarar aynı oranda büyür.
Rehberi oku →Kamuyu Aydınlatma Platformu; halka açık şirketlerin resmi açıklama ve finansal raporlarını yayımladığı platformdur.
KAP (Kamuyu Aydınlatma Platformu), Türkiye'de halka açık şirketlerin yasal bildirimlerini yayımladığı resmi elektronik platformdur. Bilanço, temettü, sermaye artırımı ve özel durum açıklamaları gibi duyurular bu platform üzerinden kamuya eş zamanlı duyurulur.
Rehberi oku →Katılım endeksi, faizsiz finans (katılım finansı) ilkelerine uygun bulunan hisse senetlerinden oluşturulan bir borsa endeksidir. Belirli eleme kriterlerini geçen şirketlerin paylarını kapsar; faiz geliri, faizli borç oranı ve ana faaliyet konusu gibi ölçütlere göre seçilir.
Rehberi oku →Bir varlığın hızlı ve değer kaybetmeden nakde çevrilebilme kolaylığıdır.
Borsada işlem gören payların standart alım-satım birimidir; 1 lot 1 adet paya karşılık gelir.
MACD (Moving Average Convergence Divergence / Hareketli Ortalama Yakınsama Iraksama), bir hissenin iki farklı üssel hareketli ortalamasının farkından türetilen bir momentum göstergesidir. Gerald Appel tarafından 1970'lerin sonunda tanımlanmıştır ve fiyat momentumunun yön ve gücünü ölçmek için kullanılır.
Rehberi oku →Mum formasyonları, bir varlığın belirli bir dönemdeki açılış, kapanış, en yüksek ve en düşük fiyatını tek bir 'mum' şekliyle gösteren grafik desenleridir. Her mum gövde ve fitilden oluşur; çekiç, doji, yutan formasyon gibi adlar bu mumların görünümüne verilen literatür adlandırmalarıdır.
Rehberi oku →Tüm gelir ve giderler düşüldükten sonra kalan nihai dönem kârıdır.
Omuz baş omuz (OBO), bir fiyat grafiğinde yan yana üç tepenin oluşturduğu, ortadaki tepenin (baş) iki yandaki tepelerden (omuzlar) daha yüksek olduğu bir grafik desenidir. Literatürde olası trend dönüşünün tarifi olarak adlandırılır; ters omuz baş omuz ise bu desenin ayna görüntüsüdür ve adlandırma tek başına yön garantisi içermez.
Rehberi oku →Varlıklardan yükümlülükler çıkarıldıktan sonra ortaklara kalan defter değeridir.
PD/DD (Piyasa Değeri/Defter Değeri) oranı, bir şirketin piyasa değerinin özkaynak defter değerine bölünmesiyle bulunur; piyasanın şirkete, kayıtlı net varlığının kaç katı değer biçtiğini gösterir.
Rehberi oku →Piyasa çarpanları, bir şirketin değerini kâr, öz sermaye veya nakit akışı gibi bir performans kalemine oranlayan göstergelerdir. F/K, PD/DD ve FD/FAVÖK en yaygın çarpanlardır; tek başına değil, sektör içinde ve birlikte okunur.
Rehberi oku →Pay fiyatı ile toplam pay sayısının çarpımıdır; şirketin borsadaki toplam değerini gösterir.
Repo, bir menkul kıymetin belirli bir vadede geri alınması taahhüdüyle satılmasıdır. Genellikle devlet tahvili veya hazine bonosu gibi menkul kıymetler dayanak alınır ve işlem kısa vadeli bir borçlanma yöntemi olarak kullanılır.
Rehberi oku →Aktif kârlılığı; dönem net kârının toplam varlıklara oranıdır ve varlıkların kâr üretme verimini gösterir.
ROE (özsermaye kârlılığı), bir şirketin net kârının özkaynağına oranıdır; ortakların koyduğu sermayenin ne kadar kâr ürettiğini yüzde olarak gösterir.
Rehberi oku →RSI (Relative Strength Index / Göreceli Güç Endeksi), bir hissenin belirli bir dönemdeki ortalama kazançlarını ortalama kayıplarına oranlayan, 0 ile 100 arasında değer alan bir momentum osilatörüdür. J. Welles Wilder tarafından 1978'de tanımlanmıştır ve fiyat hareketinin hızını ölçer.
Rehberi oku →Rüçhan hakkı, bedelli sermaye artırımında mevcut pay sahibine yeni ihraç edilen paylardan payı oranında öncelikli edinme imkânı veren yasal haktır. Türk Ticaret Kanunu'na dayanır, belirli bir süre boyunca geçerlidir ve borsada ayrı bir kupon sırasında işlem görebilir.
Rehberi oku →Borsada işlemlerin yapıldığı belirli zaman dilimidir; fiyatlar seans içinde sürekli güncellenir.
Sermaye artırımı, bir şirketin çıkarılmış sermayesini yeni pay ihraç ederek büyütmesidir. İki temel yöntemi vardır: ortakların nakit ödediği bedelli artırım ve şirketin iç kaynaklarından yapılan, ortağın para ödemediği bedelsiz artırım.
Rehberi oku →Sermaye Piyasası Kurulu; Türkiye’de sermaye piyasalarını düzenleyen ve denetleyen kamu otoritesidir.
SPK (Sermaye Piyasası Kurulu), Türkiye'deki sermaye piyasalarını düzenleyen ve denetleyen kamu kurumudur. Borsa, aracı kurumlar, halka açık şirketler ve yatırım fonları SPK'nın gözetimi altında faaliyet gösterir. Temel amacı yatırımcının korunması ve piyasanın adil işlemesidir.
Rehberi oku →Temettü gibi gelirlerden kaynağında kesilen vergidir; net tutar bu kesintiden sonra kalan kısımdır.
Swap, iki taraf arasında belirli bir süre boyunca nakit akışlarının değiş tokuşu üzerine yapılan bir türev sözleşmedir. Taraflar, önceden belirlenen kurallara göre faiz veya döviz gibi ödemeleri birbiriyle değiştirir. İşlemler genellikle nominal tutar adı verilen bir referans değer üzerinden hesaplanır.
Rehberi oku →Teknik analiz, bir hissenin geçmiş fiyat ve işlem hacmi verilerini grafik üzerinden inceleyen yaklaşımdır. Şirketin kârı veya bilançosu gibi temel verilere bakmaz; yalnızca fiyatın geçmiş hareketini ele alır. Amaç, fiyat verisindeki örüntüleri olgusal biçimde tanımlamaktır.
Rehberi oku →Temettü, bir şirketin dönem kârının bir kısmını ortaklarına nakit veya bedelsiz pay olarak dağıtmasıdır; hisse sahipleri sahip oldukları pay oranında bu dağıtımdan faydalanır.
Rehberi oku →Temettüye hak kazanmak için payı, şirketin KAP'ta ilan ettiği hak kullanım tarihinden (D günü) bir iş günü önce, yani D-1 seans kapanışı itibarıyla portföyde bulundurmak yeterlidir. D günü pay, brüt temettü kadar indirilmiş düzeltilmiş fiyatla işlem görmeye başlar ve nakit ödeme, şirketin duyurduğu ödeme tarihinde hesaba geçer.
Rehberi oku →Hisse başına yıllık brüt temettünün güncel fiyata oranıdır, yüzde olarak ifade edilir.
VIOP, Borsa İstanbul bünyesindeki Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'dır. Bu piyasada, dayanak varlığı endeks, döviz, emtia veya pay senedi olan vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri alınıp satılır. İşlemler teminat yatırılarak ve kaldıraçlı biçimde yapılır.
Rehberi oku →Bir varlığın fiyatının zaman içindeki dalgalanma büyüklüğüdür.
Yatırım fonu, birçok yatırımcının parasının tek bir portföyde toplanıp profesyonel yöneticiler tarafından yönetildiği bir yatırım aracıdır. Yatırımcılar fona katılma payı alarak portföyün belirli bir oranına ortak olur ve portföyün değerine göre paylarının değeri değişir.
Rehberi oku →Aramanı karşılayan kavram bulunamadı. Farklı bir terim dene.