Hazine bonosu, devletin (Hazine) vadesi 1 yıldan kısa olan borçlanma aracıdır. Hazine, finansman ihtiyacı için bu menkul kıymeti nominal değerinin altında satar ve vade sonunda nominal değer üzerinden ödeme yapar.
Hazine bonosu, devletin finansman ihtiyacını karşılamak için ihraç ettiği, vadesi 1 yıldan kısa olan bir borçlanma aracıdır. İhraç eden taraf devlettir; daha doğru ifadeyle Türkiye'de bu kıymetleri Hazine ve Maliye Bakanlığı'na bağlı Hazine ihraç eder.
Hazine bonosu, devlete kısa vadeli borç vermenin bir yoludur. Bonoyu alan taraf, vade sonunda önceden belirlenmiş nominal değeri tahsil eder. Bono, vade boyunca el değiştirebilen bir menkul kıymettir.
Hazine bonosu nasıl çalışır?
Hazine bonosu iskonto esasıyla ihraç edilir. Bu, bononun nominal değerinin altında bir fiyatla satılması anlamına gelir. Vade sonunda devlet, alıcıya nominal değerin tamamını öder.
Alış fiyatı ile nominal değer arasındaki fark, yatırımcının elde ettiği getiriyi oluşturur. Örneğin nominal değeri 100 TL olan bir bono, varsayalım 92 TL'ye satılır. Vade sonunda devlet 100 TL öder; aradaki 8 TL'lik fark iskonto tutarıdır.
Bu yapı, kupon ödemesi olmadan tek seferde geri ödeme anlamına gelir. Bono vade içinde faiz ödemesi yapmaz; tüm ödeme vade sonunda nominal değer olarak gerçekleşir.
Nominal değer, vade ve iskonto nedir?
Nominal değer, bononun üzerinde yazılı olan ve vade sonunda ödenecek tutardır. Bu tutar ihraç anında bellidir ve vade boyunca değişmez.
Vade, bononun ihraç tarihi ile geri ödeme tarihi arasındaki süredir. Hazine bonosunda vade tanım gereği 1 yıldan kısadır. Vade dolduğunda devlet nominal değeri öder ve bononun ömrü sona erer.
İskonto (indirim) ise nominal değer ile alış fiyatı arasındaki farktır. Bono nominal değerinin altında satıldığı için bu fark oluşur. İskonto tutarı, vade ve piyasa koşulları gibi etkenlere göre belirlenir.
Hazine bonosu ile devlet tahvili farkı nedir?
Hazine bonosu ile devlet tahvili arasındaki temel ayrım vadedir. İkisini de devlet ihraç eder; ikisi de devletin borçlanma aracıdır. Ayrım, borçlanmanın süresinde ortaya çıkar.
Vadesi 1 yıldan kısa olan kıymet hazine bonosu, vadesi 1 yıl ve daha uzun olan kıymet devlet tahvili olarak adlandırılır. Aşağıdaki tablo iki aracı karşılaştırır.
| Özellik | Hazine bonosu | Devlet tahvili |
|---|---|---|
| İhraç eden | Devlet (Hazine) | Devlet (Hazine) |
| Vade | 1 yıldan kısa | 1 yıl ve daha uzun |
| Ödeme yapısı | İskonto esaslı, tek ödeme | İskonto veya kupon ödemeli olabilir |
| Sınıf | Kısa vadeli borçlanma | Uzun vadeli borçlanma |
Özetle iki kavramı ayıran ölçüt vade eşiğidir. Vade 1 yılın altındaysa bono, 1 yıl ve üzeriyse tahvil terimi kullanılır.
Hazine bonosu nerede işlem görür?
Hazine bonoları, devletin düzenlediği ihalelerle ilk kez piyasaya sürülür. Bu sürece birincil piyasa denir; alıcılar bonoyu doğrudan ihale yoluyla edinir.
İhraç sonrası bonolar, vadeleri dolmadan el değiştirebilir. Bu alım satımın yapıldığı ortam ikincil piyasadır. Bonolar, kısa vadeli borçlanma araçları arasında yer alır.
Hazine bonosu, hisse senedi gibi pay temsil eden bir araç değildir. Pay ve sermaye piyasasının genel işleyişi için Borsa Nedir? makalesine bakabilirsiniz.
Hazine bonosu ile ilgili diğer kavramlar nelerdir?
Hazine bonosu, devletin borçlanma araçlarından yalnızca biridir. Devletin döviz cinsinden ve uzun vadeli ihraç ettiği eurobond da bir borçlanma aracıdır; ancak para birimi ve vade açısından bonodan ayrılır.
Kısa vadeli para piyasası işlemleri arasında repo da yer alır. Repo, bir menkul kıymetin geri alım taahhüdüyle satılması işlemidir ve hazine bonosu gibi kıymetler bu işlemlere konu olabilir.
Hazine bonosu tanımsal olarak bir borçlanma aracıdır; tek başına bir alım veya satım göstergesi değildir. Bu makale bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi içermez.
Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım danışmanlığı değildir.