Swap, iki taraf arasında belirli bir süre boyunca nakit akışlarının değiş tokuşu üzerine yapılan bir türev sözleşmedir. Taraflar, önceden belirlenen kurallara göre faiz veya döviz gibi ödemeleri birbiriyle değiştirir. İşlemler genellikle nominal tutar adı verilen bir referans değer üzerinden hesaplanır.
Swap, İngilizce takas anlamına gelen ve iki taraf arasında nakit akışlarının değiş tokuşunu konu alan bir türev sözleşmedir. Taraflar, belirli bir süre boyunca birbirine ödeme yapar.
Bu ödemeler önceden belirlenen kurallara göre hesaplanır. Swap, bir borsada değil, genellikle taraflar arasında doğrudan kurulan bir tezgah üstü sözleşmedir. Türev kavramlarının genel çerçevesi için viop nedir makalesine bakılabilir.
Swap ne demek?
Swap, iki tarafın belirli bir dönem boyunca nakit akışlarını birbiriyle değiştirmesidir. Sözleşme, hangi ödemenin ne zaman ve nasıl hesaplanacağını tanımlar.
Taraflar bu işlemde bir varlığı doğrudan almaz veya satmaz. Bunun yerine, ödeme akışlarını karşılıklı olarak takas eder. Akışlar genelde belirli aralıklarla, örneğin üç ayda bir gerçekleşir.
Swap nasıl çalışır?
Bir swap sözleşmesinde iki taraf, farklı yapıda iki ödeme akışını değiştirmeyi kabul eder. Bu akışlar, ortak bir referans değer üzerinden hesaplanır.
Örneğin varsayalım, bir taraf sabit oranlı ödeme yaparken diğer taraf değişken oranlı ödeme yapar. Belirlenen tarihlerde iki ödeme hesaplanır ve aralarındaki fark el değiştirir.
Ödemelerin hesaplandığı bu referans değere nominal tutar denir. Nominal tutar genellikle taraflar arasında el değiştirmez; yalnızca ödemelerin büyüklüğünü belirlemek için kullanılır.
Swap türleri nelerdir?
Swap sözleşmelerinin birden çok türü vardır. Bunlar, değiş tokuş edilen nakit akışının yapısına göre ayrılır.
En yaygın iki tür faiz swabı ve döviz swabıdır. Bunların yanında emtia swabı ve kredi temerrüt swabı gibi başka türler de bulunur.
- Faiz swabı: Genellikle sabit faizli bir ödeme akışı ile değişken faizli bir ödeme akışının takas edilmesidir.
- Döviz swabı: Farklı para birimlerindeki ödeme akışlarının ve çoğu zaman anaparanın değiş tokuş edilmesidir.
Faiz swabı ile döviz swabı arasındaki fark nedir?
Faiz swabında taraflar aynı para biriminde, farklı faiz yapısındaki ödemeleri değiştirir. Döviz swabında ise ödemeler farklı para birimlerinde gerçekleşir.
Bir diğer fark anapara ile ilgilidir. Faiz swabında nominal tutar genelde el değiştirmezken, döviz swabında anapara çoğu zaman başta ve sonda takas edilir.
İki türün temel özellikleri aşağıdaki tabloda karşılaştırılmıştır.
| Özellik | Faiz swabı | Döviz swabı |
|---|---|---|
| Para birimi | Aynı para birimi | Farklı para birimleri |
| Değişen | Faiz ödemeleri | Faiz ve anapara |
| Anapara takası | Genelde yok | Genelde var |
| Temel amaç | Faiz riski yönetimi | Kur ve faiz riski yönetimi |
Swap ne işe yarar?
Swap, başlıca riskten korunma (hedge) amacıyla kullanılan bir araçtır. Taraflar, maruz kaldıkları faiz veya kur değişimlerinin etkisini bu sözleşmelerle yönetmeyi amaçlar.
Örneğin değişken faizli bir borcu olan taraf, faiz swabı ile ödemelerini sabit yapıya çevirebilir. Böylece faiz oranlarındaki değişimin nakit akışı üzerindeki etkisi sınırlanmış olur.
Swap ayrıca farklı para birimlerindeki yükümlülüklerin yönetiminde de kullanılır. Bu işlemler genellikle kurumlar ve finansal kuruluşlar arasında yapılır.
Swap ile nominal tutar ilişkisi nedir?
Nominal tutar, swap ödemelerinin üzerinden hesaplandığı referans büyüklüktür. Sözleşmedeki faiz veya kur ödemeleri bu tutara uygulanarak bulunur.
Nominal tutarın kendisi çoğu swap türünde taraflar arasında el değiştirmez. Bu nedenle swap'ta gerçekleşen nakit akışı, nominal tutardan genellikle çok daha küçüktür.
Kaldıraçlı türev araçlarda olduğu gibi, küçük bir teminat veya net ödemeyle büyük bir nominal büyüklük yönetilebilir. Kaldıraç kavramı için kaldıraç nedir makalesine, piyasaların genel işleyişi için borsa nedir sayfasına bakılabilir.
Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım danışmanlığı değildir.