Hisse başına kâr (HBK), bir şirketin dönem net kârının pay sayısına bölünmesiyle bulunur; tek bir hisseye düşen net kâr tutarını gösterir. İngilizce karşılığı EPS (Earnings Per Share) olarak geçer.
Hisse başına kâr (HBK), bir şirketin dönem net kârının pay sayısına bölünmesiyle bulunan temel bir kârlılık ölçüsüdür. Tek bir hisseye ne kadar net kâr düştüğünü TL cinsinden özetler. Uluslararası karşılığı EPS (Earnings Per Share) olarak bilinir.
HBK, şirketin toplam kârını tek tek paylar düzeyine indirir. Böylece farklı pay sayısına sahip şirketler ya da aynı şirketin farklı dönemleri pay başına karşılaştırılabilir hale gelir.
Hisse başına kâr nasıl hesaplanır?
HBK, dönem net kârının pay sayısına (ödenmiş sermayeye karşılık gelen toplam pay adedine) bölünmesiyle bulunur. Sonuç, bir pay başına düşen net kâr tutarıdır.
Formül kısaca şudur: HBK = Net Kâr ÷ Pay Sayısı. Paydaki net kâr gelir tablosundan, paydadaki pay sayısı ise şirketin ödenmiş sermaye yapısından okunur.
Paydadaki pay sayısı dönem içinde değişebilir. Bu yüzden bazı hesaplamalarda dönem içindeki ağırlıklı ortalama pay sayısı kullanılır; böylece dönem ortasındaki sermaye değişimi yumuşatılır.
Adım adım örnek hesap nasıl yapılır?
Örnek tamamen kurgusaldır; gerçek bir şirkete ait değildir. Varsayalım bir şirketin dönem net kârı 400 milyon TL, toplam pay sayısı ise 100 milyon adet olsun.
Bu durumda HBK şöyle bulunur: 400.000.000 ÷ 100.000.000 = 4 TL. Yani bu kurgusal şirkette her bir paya 4 TL net kâr düşmektedir.
Varsayalım bir önceki yıl aynı şirketin HBK'sı 2,5 TL idi. İki sayı yan yana konur: HBK 2,5 TL'den 4 TL'ye gitmiştir; yorum okuyucunundur. Buradaki tüm rakamlar yöntemi göstermek içindir.
HBK ile F/K oranının ilişkisi nedir?
HBK, F/K oranının doğrudan paydasıdır; bu yüzden iki kavram birbirini tamamlar. F/K, hisse fiyatının hisse başına kâra bölünmesiyle bulunur.
İlişki tek bir formülde toplanır: F/K = Fiyat ÷ HBK. Yani önce HBK hesaplanır, sonra hisse fiyatı bu değere bölünerek F/K elde edilir. HBK olmadan F/K hesaplanamaz.
Bu nedenle HBK'daki değişim doğrudan F/K'yı etkiler. Aşağıdaki tablo, üç temel göstergeyi neyi ölçtükleriyle birlikte özetler.
| Gösterge | Ne ölçer | Formül | Birim |
|---|---|---|---|
| HBK | Pay başına net kâr | Net kâr ÷ pay sayısı | TL |
| F/K | Fiyatın kâra oranı | Fiyat ÷ HBK | Kat (×) |
| ROE | Özkaynağın kârlılığı | Net kâr ÷ özkaynak | Yüzde (%) |
Üç gösterge aynı net kârı farklı paydalara böler. HBK pay sayısına, F/K fiyata, ROE ise özkaynağa oranlar; bu yüzden birlikte okunur.
Sulandırılmış HBK nedir?
Sulandırılmış HBK, pay sayısının artması durumunda hesaplanan, paydası genişletilmiş HBK'dır. Pay sayısı büyüdükçe aynı kâr daha fazla paya bölünür ve pay başına kâr düşer.
Pay sayısı, sermaye artırımıyla değişir. Bedelsiz artırımda iç kaynaklar sermayeye eklenir ve pay sayısı artar; toplam kâr değişmese bile pay başına düşen kâr azalır. Bedelli artırımda ise yeni paylar para karşılığı ihraç edilir ve yine pay sayısı büyür.
Bu mekanik etki nedeniyle HBK okunurken pay sayısındaki değişim de izlenir. Aynı şirketin dönemleri kıyaslanırken pay sayısı sabit kabul edilemez; artırım olmuşsa HBK'daki düşüş kâr azalması değil, payda genişlemesi kaynaklı olabilir.
HBK'nın sınırları nelerdir?
HBK tek başına bir hisse hakkında kesin yargı içermez. Yalnızca pay başına net kâr tutarını gösterir; bu tutarın nasıl üretildiğini anlatmaz.
İlk sınır kâr kalitesidir. Net kâr, tek seferlik gelirlerle (varlık satışı, kur farkı, dava tazminatı) geçici olarak şişebilir. Bu durumda yüksek HBK kalıcı bir operasyonel performansı yansıtmayabilir.
İkinci sınır, HBK'nın sermaye yapısını ve borçluluğu göstermemesidir. Aynı HBK çok farklı borç düzeyleriyle elde edilmiş olabilir. Bu yüzden HBK, ROE, F/K oranı ve FAVÖK gibi göstergelerle birlikte okunur. Kâr kalemlerinin kaynağı için bilanço ve gelir tablosu birlikte incelenir.
BIST'te hisse başına kâr nereden bakılır?
HBK, şirketin dönem net kârı ile pay sayısının birleştirilmesiyle hesaplanır. Her iki kalem de şirketin yayımladığı finansal tablolardan gelir.
Net kâr gelir tablosundan, pay sayısı ise ödenmiş sermaye bilgisinden okunur. Şirketler bu tabloları üçer aylık ve yıllık dönemlerde KAP (Kamuyu Aydınlatma Platformu) üzerinden açıklar.
BIST şirketlerinin ilgili kalemlerini güncel verilerle görmek için tek tek hisse sayfaları kullanılabilir. Örneğin THYAO, TUPRS, EREGL ve GARAN sayfalarındaki kârlılık kalemleri incelenebilir. Tüm kodların listesi için hisseler sayfasını, temel kavram için ise hisse senedi nedir içeriğini kullanabilirsiniz.
Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım danışmanlığı değildir.