FD/FAVÖK, bir şirketin firma değerinin (piyasa değeri artı net borç) FAVÖK'üne bölünmesiyle bulunan değerleme çarpanıdır. Şirketin tamamının kaç FAVÖK katına işlem gördüğünü, borcu da hesaba katarak gösterir.
FD/FAVÖK, firma değerinin (FD) faiz, amortisman ve vergi öncesi kâra (FAVÖK) bölünmesiyle bulunan bir değerleme çarpanıdır. Uluslararası karşılığı EV/EBITDA'dır (Enterprise Value / EBITDA). Şirketin tamamının, ürettiği operasyonel nakit akışının kaç katına işlem gördüğünü özetler.
Bu çarpanın ayırt edici yanı, paya yalnızca öz sermayeyi değil borcu da katmasıdır. Bu yüzden farklı borçluluk düzeyindeki şirketleri kıyaslarken sık kullanılır. Bu sayfada FD/FAVÖK'ün tanımını, formülünü ve sınırlarını olgusal biçimde ele alıyoruz; sonucu okuyucu yargılar.
FD/FAVÖK nasıl hesaplanır?
FD/FAVÖK, firma değerinin FAVÖK'e bölünmesiyle bulunur. Önce firma değeri, sonra bölme işlemi yapılır.
Firma değeri iki kalemden oluşur: FD = Piyasa Değeri + Net Borç. Piyasa değeri, hisse fiyatı ile pay sayısının çarpımıdır. Net borç ise toplam finansal borçtan nakit ve nakit benzerlerinin düşülmesiyle bulunur.
Çarpanın kendisi ise tek bir bölmedir: FD/FAVÖK = FD ÷ FAVÖK. Paydadaki FAVÖK, faiz, vergi ve amortisman düşülmeden önceki operasyonel kârdır.
Adım adım örnek hesap nasıl yapılır?
Örnek tamamen kurgusaldır; gerçek bir şirkete ait değildir. Varsayalım bir şirketin piyasa değeri 800 birim, net borcu 200 birim olsun.
Bu durumda firma değeri 800 + 200 = 1.000 birim olur. Şirketin yıllık FAVÖK'ü de 125 birim olsun.
Çarpan şöyle bulunur: 1.000 ÷ 125 = 8. Yani bu kurgusal şirket, FAVÖK'ünün 8 katı bir firma değeriyle işlem görmektedir. Buradaki tüm rakamlar yöntemi göstermek içindir.
FD/FAVÖK ile F/K oranının farkı nedir?
Temel fark, FD/FAVÖK'ün borcu hesaba katması, F/K oranının ise yalnızca öz sermayeye bakmasıdır. İki çarpan aynı şirket için farklı resimler çizebilir.
F/K, hisse fiyatını hisse başına net kâra oranlar; net kâr ise faiz ve verginin düşüldüğü, sermaye yapısından etkilenen bir kalemdir. FD/FAVÖK ise faiz, vergi ve amortismanın etkisini dışarıda bırakır. Bu yüzden farklı borç ve vergi düzenine sahip şirketleri kıyaslamada tercih edilir.
Aşağıdaki tablo iki çarpanı yan yana koyar:
| Ölçü | FD/FAVÖK | F/K oranı |
|---|---|---|
| Pay (bölünen) | Firma değeri (piyasa değeri + net borç) | Hisse fiyatı |
| Payda (bölen) | FAVÖK (faiz, vergi, amortisman öncesi) | Hisse başına net kâr |
| Borç dahil mi | Evet, net borç paya katılır | Hayır, yalnızca öz sermaye |
| Amortisman/vergi etkisi | Dışarıda bırakılır | Net kârın içindedir |
| Negatif değer durumu | FAVÖK eksiyse çarpan anlamını yitirir | Zarar varsa F/K anlamsızlaşır |
FD/FAVÖK hangi sektörlerde anlamlıdır?
FD/FAVÖK, sermaye yoğun ve borçla büyüyen sektörlerde özellikle yakından izlenir. Amortismanı yüksek varlık ağırlıklı şirketlerde net kâr çarpanları yanıltıcı olabildiği için bu çarpan öne çıkar.
Sanayi, enerji, telekom ve ulaştırma gibi yüksek yatırım gerektiren alanlar buna örnektir. Bu şirketlerde amortisman gideri büyüktür; FAVÖK, amortismanı dışarıda bıraktığı için operasyonel performansı daha doğrudan gösterir.
Farklı borç yapılarına sahip şirketleri kıyaslarken de tercih edilir. Örneğin THYAO, TUPRS ve EREGL gibi varlık ağırlıklı şirketlerin sayfalarında ilgili kalemler güncel verilerle görülebilir. Bankacılıkta ise FAVÖK kavramı iş modeline uymadığı için bu çarpan genellikle kullanılmaz.
Sektör karşılaştırması neden önemlidir?
Bir FD/FAVÖK değerinin anlamı, ancak aynı sektördeki şirketlerle kıyaslanınca ortaya çıkar. Sektörlerin sermaye yoğunluğu ve büyüme hızı farklı olduğu için tipik çarpan düzeyleri de farklılaşır.
Örnek olarak bir şirketin FD/FAVÖK'ü 5, sektör ortalaması ise 8 olabilir. Bu iki sayı yan yana konur; yorum okuyucunundur. Tek bir çarpan, tek başına bir sonuç taşımaz.
Karşılaştırma için aynı sektördeki kodları yan yana koymak gerekir. Tüm kodların listesi için hisseler ve sektörler sayfaları kullanılabilir. ASELS gibi savunma sanayi şirketleri de aynı mantıkla kendi sektörü içinde okunur.
FD/FAVÖK'ün sınırları nelerdir?
Çarpanın en önemli sınırı, FAVÖK'ün yatırım harcamasını ve amortismanı yok saymasıdır. Amortismanı dışarıda bıraktığı için, sürekli yüksek yatırım gerektiren bir şirketin gerçek nakit ihtiyacını gizleyebilir.
İkinci sınır, FAVÖK eksiye düştüğünde çarpanın matematiksel anlamını yitirmesidir. Faaliyet kârı negatif olan bir şirkette FD/FAVÖK yorumlanamaz; o durumda başka göstergelere bakılır.
Üçüncü olarak net borç hesabı, kiralama yükümlülükleri ve bilanço dışı kalemler nedeniyle şirketten şirkete farklı tanımlanabilir. Bu yüzden FD/FAVÖK, F/K oranı, PD/DD oranı ve ROE gibi göstergelerle birlikte okunur.
BIST'te FD/FAVÖK nereden bakılır?
FD/FAVÖK, şirketin piyasa değeri, net borcu ve FAVÖK'ü birleştirilerek hesaplanır. Bu kalemlerin tamamı şirketin finansal tablolarından ve güncel fiyatından gelir.
Net borç ve FAVÖK, şirketin bilanço ve gelir tablosundan okunur. Piyasa değeri ise güncel hisse fiyatı ile pay sayısının çarpımıdır.
BIST şirketlerinin ilgili kalemlerini güncel verilerle görmek için tek tek hisse sayfaları kullanılabilir. Benzer kavramlar için FAVÖK nedir ve temel kavram olarak hisse senedi nedir sayfaları da ilgilidir.
Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım danışmanlığı değildir.