Omuz baş omuz (OBO), bir fiyat grafiğinde yan yana üç tepenin oluşturduğu, ortadaki tepenin (baş) iki yandaki tepelerden (omuzlar) daha yüksek olduğu bir grafik desenidir. Literatürde olası trend dönüşünün tarifi olarak adlandırılır; ters omuz baş omuz ise bu desenin ayna görüntüsüdür ve adlandırma tek başına yön garantisi içermez.
Omuz baş omuz formasyonu (head and shoulders), mum veya çizgi grafiklerinde oluşan üç tepeli bir desendir. Ortadaki tepe en yüksektir; iki yanındaki tepeler ise daha alçak ve birbirine yakın olur.
Bu üç tepeye literatürde özel adlar verilir. Soldaki tepe sol omuz, ortadaki yüksek tepe baş, sağdaki tepe ise sağ omuz olarak adlandırılır. Bu adlar birer tanımlamadır; desenin görünümünü tarif eder, gelecekteki fiyat yönünü garanti etmez.
Omuz baş omuz bir teknik analiz aracıdır. Teknik analiz, geçmiş fiyat ve hacim hareketlerine bakar. Şirketin kârı veya bilançosu gibi temel verilere bakmaz. O alan temel analiz kapsamındadır. Diğer teknik konular için mum formasyonları ve RSI nedir sayfaları da ilgilidir.
Omuz baş omuz formasyonu nasıl görünür?
Omuz baş omuz, yan yana dizilen üç tepeden oluşur. Ortadaki tepe en yüksektir; bu yüzden ona baş denir. İki yandaki daha alçak tepeler ise omuzları oluşturur.
Desenin tabanından, omuzların aralarındaki dip noktalarını birleştiren bir çizgi geçer. Bu çizgiye boyun çizgisi (neckline) denir. Boyun çizgisi, formasyonun referans hattıdır.
Aşağıdaki tablo formasyonun bileşenlerini özetler. Açıklama kolonu yalnızca her parçanın olgusal tarifini içerir; bir sonuç ya da yön garantisi taşımaz.
| Bileşen | Tanımı |
|---|---|
| Sol omuz | İlk yükselişin oluşturduğu tepe; baştan daha alçaktır |
| Baş | Ortadaki en yüksek tepe; iki omuzdan da yukarıdadır |
| Sağ omuz | İkinci ve son tepe; genellikle sol omuzla benzer yükseklikte ve baştan alçaktır |
| Boyun çizgisi (neckline) | Omuzların aralarındaki dip noktalarını birleştiren referans çizgisi |
| Hacim davranışı | Literatürde tarif edilen örüntüde işlem hacmi genellikle baştan sağ omuza doğru azalan biçimde gözlenir |
Dikkat edin: omuzların tam simetrik olması gerekmez. Önemli olan ortadaki tepenin iki yandakinden belirgin biçimde yüksek olmasıdır. Desen tek başına değil, bağlamıyla okunur.
Omuz baş omuz nasıl oluşur?
Formasyon, bir grafik üzerinde aşamalı olarak ortaya çıkar. Genellikle bir yukarı yönlü hareketin ardından, üç ayrı tepenin sırayla çizilmesiyle tamamlandığı kabul edilir.
Oluşum aşamaları literatürde şöyle tarif edilir:
- Fiyat yükselip ilk tepeyi yapar ve geri çekilir; bu sol omuzdur.
- Fiyat tekrar yükselip daha yüksek bir tepe yapar ve yeniden geri çekilir; bu baştır.
- Fiyat üçüncü kez yukarı döner ama baş seviyesine ulaşamaz; bu sağ omuzdur.
Üçüncü tepenin başın altında kalması, desenin görünümünü tamamlayan kısımdır. Bu üç tepenin diplerinden geçen boyun çizgisi, formasyonun referans hattı olarak çizilir.
Bu aşamalar yalnızca desenin geriye dönük tarifidir. Bir grafik tamamlanmadan önce hangi tepenin baş, hangisinin omuz olacağı belirsizdir.
Boyun çizgisi nedir?
Boyun çizgisi, omuzların aralarında kalan iki dip noktasını birleştiren çizgidir. İngilizcesi neckline olan bu çizgi, formasyonun olgusal referans hattıdır.
Literatürde formasyonun "tamamlanması", fiyatın boyun çizgisinin altına geçmesi olarak tarif edilir. Bu, deseni izleyen analistlerin takip ettiği bir eşik olarak anlatılır. Ancak bu bir tanımdır; çizginin altına geçilmesi gelecekteki fiyat yönü hakkında garanti içermez.
Boyun çizgisi her zaman yatay olmayabilir. Hafif eğimli de olabilir. Önemli olan, omuzların aralarındaki dipleri tutarlı biçimde birleştirmesidir.
Ters omuz baş omuz nedir?
Ters omuz baş omuz (inverse head and shoulders), klasik desenin ayna görüntüsüdür. Üç tepe yerine üç dip vardır; ortadaki dip en derindir.
Bu desende soldaki dip sol omuz, ortadaki en derin dip baş, sağdaki dip ise sağ omuz olarak adlandırılır. Boyun çizgisi bu kez tepelerin üstünden geçer. Desen genellikle bir aşağı yönlü hareketin sonunda tarif edilir.
Literatürde ters OBO, olası trend dönüşünün tarifi olarak yukarı yönlü bir okumayla anlatılır. Klasik OBO ise genellikle bir yukarı hareketin ardından aşağı yönlü okumayla anlatılır. Her iki adlandırma da bir tanımdır; yön garantisi içermez.
Literatürdeki ölçüm tekniği nedir?
Omuz baş omuz literatüründe bir ölçüm geleneği anlatılır. Bu teknikte, baş ile boyun çizgisi arasındaki dikey mesafe ölçülür; bu mesafeye formasyonun yüksekliği denir.
Gelenek olarak, boyun çizgisi kırıldıktan sonra fiyatın bu yükseklik kadar bir mesafe boyunca hareket edebileceği bir ölçüm tekniği olarak anlatılır. Yani formasyon yüksekliği, olası hareket mesafesinin tahmini için bir referans olarak kullanılır.
Önemli bir uyarı: bu bir ölçüm geleneğidir; gerçekleşme garantisi yoktur. Ölçülen mesafe yalnızca literatürde tarif edilen bir hesaplama yöntemidir. Geçmiş veriden türetilen hiçbir ölçüm geleceği garanti etmez.
Hacmin rolü nedir?
Hacim, omuz baş omuz tarifinde sık anılan bir unsurdur. İşlem hacmi, belirli bir dönemde el değiştiren hisse miktarını gösteren olgusal bir veridir.
Klasik anlatımda hacmin, baş oluşurken görece yüksek, sağ omuz oluşurken görece azalan bir örüntü gösterdiği tarif edilir. Bu, deseni izleyen analistlerin baktığı bir gözlemdir.
Ancak bu da bir tanımsal gözlemdir. Hacim örüntüsü her grafikte aynı görünmez. Hacmin nasıl davranacağı önceden garanti edilemez; yalnızca literatürde tarif edilen bir örüntüdür.
Omuz baş omuz her zaman çalışır mı?
Hayır. Formasyonun en önemli sınırı, tek başına yeterli olmamasıdır. Geçmiş fiyat verisinden türetilir; geçmiş veri ise geleceği garanti etmez.
İkinci sınır özneldir. Herkes aynı grafikte aynı deseni görmez. Bir analistin baş olarak gördüğü tepeyi, bir başkası sıradan bir dalgalanma sayabilir. Desen tamamlandıktan sonra geriye dönük bakınca net görünür; ileri dönük ise belirsizdir.
Bu yüzden teknik analizde omuz baş omuz, başka araçlarla birlikte okunur. Örneğin RSI gibi göstergeler ve mum formasyonları bu okumaya eşlik eder. Hiçbir tek desen tek başına bir sonuç vermez.
BIST'te omuz baş omuz nereden görülür?
Omuz baş omuz gibi grafik desenleri, işlem platformlarının grafik araçlarında kullanıcı tarafından çizgilerle işaretlenerek incelenir. Platform bu deseni otomatik etiketlemez; analist çizimi kendi yapar.
Örneğin varsayalım bir kullanıcı THYAO veya GARAN grafiğini inceleyip üç tepe arayan biri olsun. Aracı kurum platformunda zaman dilimini seçerek grafiği açar ve çizim araçlarıyla deseni işaretler. Bu örnek tamamen kurgusaldır; belirli bir formasyona ya da hisseye işaret etmez.
Bu sitede şu an hisselere ait grafik desenleri gösterilmemektedir. Hisselerin temel verileri için hisseler listesi ve tek tek hisse sayfaları kullanılabilir. Grafik desenleri için işlem platformlarına bakılır. Borsa kavramları için borsa nedir ve BIST nedir sayfaları da ilgilidir.
Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım danışmanlığı değildir.