Katılım endeksi, faizsiz finans (katılım finansı) ilkelerine uygun bulunan hisse senetlerinden oluşturulan bir borsa endeksidir. Belirli eleme kriterlerini geçen şirketlerin paylarını kapsar; faiz geliri, faizli borç oranı ve ana faaliyet konusu gibi ölçütlere göre seçilir.
Katılım endeksi, faizsiz finans (katılım finansı) ilkelerine uygun bulunan hisse senetlerinden oluşturulan bir borsa endeksidir. Bir endeks olarak görevi, kapsadığı uygun payların toplu değerini tek bir sayıyla izlemektir.
Endeks kavramının genel tanımı için Endeks Nedir? makalesine bakabilirsiniz. Katılım endeksini ayıran nokta, kapsama girecek şirketlerin önce belirli bir uygunluk elemesinden geçirilmesidir.
Katılım finansı ilkeleri neyi kapsar?
Katılım finansı, faiz (riba) içermeyen finansal işlemleri esas alan bir yaklaşımdır. Bu çerçevede faiz geliri elde etmek ve faizli borçlanmaya dayalı faaliyetler ilke olarak uygun görülmez.
Katılım endeksi, bu ilkeleri hisse senedi seçimine uygular. Bir şirketin endekse girmesi için hem ana faaliyetinin hem de finansal yapısının belirlenmiş kriterleri sağlaması gerekir.
Hisseler hangi kriterlere göre elenir?
Katılım endekslerinde şirketler iki tür kriterle değerlendirilir. Önce faaliyet alanı, ardından finansal oranlar kontrol edilir.
Faaliyet elemesinde belirli sektörler kapsam dışında tutulur. Finansal elemede ise faizle ilgili gelir ve borç oranları sayısal eşiklerle sınırlanır. Başlıca eleme ölçütleri şunlardır:
- Ana faaliyet uygunluğu: şirketin temel işi katılım finansı ilkelerine aykırı olmamalıdır.
- Dışlanan sektörler: faize dayalı bankacılık, alkol, kumar ve benzeri alanlar genellikle kapsam dışıdır.
- Faiz geliri sınırı: faizden elde edilen gelirin toplam gelir içindeki payı belirli bir eşiği aşmamalıdır.
- Faizli borç oranı: faizli borcun, piyasa değeri veya varlıklara oranı sınırlandırılır.
Bu kriterler periyodik olarak yeniden değerlendirilir. Eşikleri aşan şirketler endeksten çıkarılabilir, uygun hale gelenler eklenebilir.
Katılım endeksinin türleri nelerdir?
Borsa İstanbul'da farklı kapsamlara sahip birden fazla katılım endeksi bulunur. Bu endeksler, kapsadıkları uygun şirket sayısına göre ayrışır.
Başlıca türler BIST Katılım 30, BIST Katılım 50 ve BIST Katılım Tüm olarak sıralanır. İlk ikisi belirli sayıda uygun şirketi kapsarken, üçüncüsü kriterleri sağlayan payların tamamını içerir.
Kapsam dışında, model portföye dayalı bazı katılım endeksleri de tanımlanabilir. Tüm bu endeksler aynı uygunluk mantığını paylaşır; yalnızca kapsadıkları pay grubunun genişliği değişir.
Klasik endeksten farkı nedir?
Klasik bir borsa endeksi, paylarını yalnızca piyasa değeri ve işlem hacmi gibi ölçütlere göre seçer. Katılım endeksi ise bu ölçütlere ek bir uygunluk elemesi uygular.
Bu nedenle bir hisse, klasik endekste yer alırken katılım endeksinin dışında kalabilir. İki endeks türünün farkı aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.
| Ölçüt | Klasik endeks | Katılım endeksi |
|---|---|---|
| Seçim temeli | Piyasa değeri, işlem hacmi | Aynı ölçütler + uygunluk elemesi |
| Sektör sınırı | Sektör sınırı yok | Belirli sektörler dışlanır |
| Finansal eleme | Yok | Faiz geliri ve faizli borç oranı |
| Kapsam | Tüm uygun büyük paylar | Yalnızca kriterleri geçen paylar |
Klasik endeksler hakkında daha geniş bilgi için Endeks Nedir? makalesine, borsanın genel işleyişi için Borsa Nedir? makalesine bakabilirsiniz.
Katılım endeksine hangi paylar girebilir?
Endekse yalnızca uygunluk kriterlerini sağlayan ve borsada işlem gören şirketlerin payları girebilir. Hangi payın uygun olduğu, dönemsel inceleme sonucunda belirlenir.
Örneğin Türk Hava Yolları (THYAO), Ereğli Demir Çelik (EREGL) veya Aselsan (ASELS) gibi paylar, ilgili dönemde kriterleri sağladıkları ölçüde bir katılım endeksinde yer alabilir. Bir payın güncel durumu için ilgili hisse senedi sayfası incelenebilir.
Katılım endeksi, bir grup uygun payın toplu ölçümüdür. Tek başına bir alım veya satım göstergesi değildir; yalnızca kapsadığı payların bileşik değerini olgusal olarak yansıtır.
Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım danışmanlığı değildir.